Dolgu veya Kaplama Düştüğünde Ne Yapmalı?

Bir dolgu ya da kaplama düştüğünde dişin dış yüzeyindeki koruma ortadan kalkar ve altındaki dentin dokusu ağız ortamına açılır. Dentin, mine gibi geçirimsiz değildir; içinden geçen mikroskobik kanallar doğrudan diş sinirine bağlanır. Bu nedenle soğuk suya, tatlıya ya da hava akımına karşı ani bir hassasiyet ortaya çıkar. Ağrı olmaması ise sorunun bittiği anlamına gelmez.

Açıkta kalan yüzeyde çürük, kapalı bir yüzeye göre daha hızlı ilerler; ayrıca boşluğa yerleşen gıda artıkları diş etini tahriş eder. Desteğini kaybeden diş duvarları çiğneme kuvveti altında çatlayabilir; küçük bir dolgu kaybının birkaç hafta içinde çok daha kapsamlı bir onarım gerektiren bir tabloya dönüşmesinin sebebi budur. Kaplama düştüyse altındaki hazırlanmış diş yüzeyi (dayanak) tümüyle açıkta kalır ve daha da hassastır. Karşıt ve komşu dişler de zamanla boşluğa doğru hareket ederek eski kaplamanın yeniden oturmasını zorlaştırabilir.

Panik gerektiren bir durum değildir; birkaç basit adım randevuya kadar dişi korur.

• Parçayı saklayın. Özellikle kaplama, köprü ya da inley gibi bir restorasyon bütün hâlde çıktıysa temiz bir kutuya koyup muayeneye getirin. Değerlendirme sonrasında aynı parçanın yeniden kullanılabildiği durumlar vardır.
• Bölgeyi temiz tutun. Ilık tuzlu suyla nazikçe ağız temizliği yapın ve boşlukta gıda birikmesine izin vermeyin. Fırçalamayı sürdürün; o bölgeye yumuşak fırçayla, bastırmadan dokunun.
• Çiğnemeyi diğer tarafa alın. Zayıflamış diş duvarına yük bindirmemek kırılma olasılığını azaltır.
• Keskin kenar varsa örtün.
• Geçici dolgu maddeleri. Bunlar yalnızca hekime ulaşana kadar geçen süre için bir koruma sağlar, tedavinin yerini tutmaz.

Bu aşamada verilen bazı ev kararları, sorunu asıl büyüten şeydir:

• Ev tipi yapıştırıcı kullanmayın. Hızlı yapıştırıcı ve benzeri ürünler ağız içi kullanım için üretilmemiştir; dokuya zarar verir, dişin üzerinde kaldırılması güç bir tabaka bırakır ve restorasyonun usulüne uygun yeniden yapıştırılmasını çoğu zaman olanaksız hâle getirir.
• Kaplamayı zorlayarak yerine oturtmaya çalışmayın. Yanlış konumda sıkışabilir, altındaki dişi çatlatabilir. Gevşek oturan bir kaplamayla uyumak ise yutma ve solunum yoluna kaçma riski taşır.
• Boşluğu sakız, pamuk ya da kâğıtla doldurmayın. Bu maddeler bakteri için uygun bir ortam oluşturur.
• Ağrı kesici tableti diş etine ya da boşluğa bastırmayın. Mukozada kimyasal yanık oluşturur ve ağrıyı geçirmez. Ağrı yönetimi için hekiminizin önerdiği ilacı önerdiği biçimde kullanın.
• "Ağrımıyor" diyerek erteleme yapmayın. Sessiz ilerleyen çürük, ağrı başladığında çoğu zaman sinire ulaşmış olur.

Düşen bir dolgu genellikle planlı bir randevuyla çözülür. Ancak aşağıdaki belirtiler günü ertelememeyi gerektirir:

• Kendiliğinden başlayan, zonklayıcı ve geceleri artan ağrı; ağrının şakağa, kulağa veya boyuna yayılması.
• Sıcakla tetiklenen ve dakikalarca süren, soğukla bir miktar hafifleyen ağrı — sinir dokusunun ileri düzeyde iltihaplandığına işaret edebilir.
• Diş etinde ya da yüzde şişlik, ağızda kötü tat, ateş. Şişliğin yutkunmayı veya nefes almayı zorlaştırması acil servis değerlendirmesi gerektirir.
• Dolguyla birlikte dişten büyük bir parçanın kırılması ya da dili kesen keskin bir kenarın oluşması.
• Kaplamanın içinde metal veya fiber bir post (kanal içi destek) ile birlikte çıkması; bu parça kendi başına yerine takılmaz.
• Kaplama bulunamıyorsa ve düştüğü sırada öksürük nöbeti, hırıltı ya da nefes darlığı olduysa solunum yoluna kaçma olasılığı vardır; bu durum acil tıbbi değerlendirme gerektirir. Yutulan küçük bir parça ise genellikle sindirim yolundan kendiliğinden atılır.

Geceye ya da hafta sonuna denk gelen zonklayıcı ağrılarda evde uygulanabilecek adımlar için gece diş ağrısı yazımıza da bakabilirsiniz.

Restorasyonlar çoğu zaman tek bir nedenle değil, birikmiş etkenlerle yerinden çıkar:

• Kenar sızıntısı ve alttan ilerleyen çürük: dolgunun diş ile birleştiği çizgide zamanla oluşan mikro aralık, bakterinin altına yerleşmesine izin verir. Destek doku çürüdükçe dolgu tutunamaz.
• Yapıştırıcı simanın yıkanması: kaplamalarda en sık nedenlerden biridir; kaplama sağlam olduğu hâlde tutunması azalır.
• Aşırı çiğneme kuvveti: gece diş sıkma ve gıcırdatma alışkanlığı, restorasyon kenarlarında yorulmaya yol açar. Bu konuyu diş sıkma ve gıcırdatma yazımızda ele aldık.
• Sert cisim ısırmak: buz, fındık kabuğu, kalem, tırnak.
• Kalan diş dokusunun yetersizliği: çok büyük ve eski restorasyonlarda dişin kendisi artık dolguyu taşıyamaz hâle gelebilir; bu durumda farklı bir onarım biçimi planlanır.

İzmit'te yaşayanlar için yılda bir yapılan rutin kontrol muayenesi, kenar sızıntısını ve alttaki çürüğü henüz dolgu düşmeden yakalamanın en pratik yoludur. Muayene ve dolgu sürecinin nasıl işlediğini diş muayenesi ve dolgu sayfamızda okuyabilirsiniz.