Dolgu Çeşitleri: Kompozit ve Amalgam Arasındaki Farklar

Diş dokusu çürük, kırık ya da aşınma nedeniyle kaybedildiğinde geriye kalan bölüm hem şeklini hem işlevini yitirir. Dolgu, kaybedilen bu bölümün uygun bir malzemeyle yeniden oluşturulması işlemidir. Amaç yalnızca boşluğu doldurmak değildir: dişin çiğnemedeki görevini sürdürmesi, kalan sağlam dokunun korunması ve çürüğün ilerlemesinin durdurulması hedeflenir. Çürüğün nasıl başladığını ve hangi aşamalarda ilerlediğini diş çürüğü yazımızda ayrıntılı bulabilirsiniz. Hangi dolgu malzemesinin uygun olduğuna ise muayene sonrası hekim karar verir; bu karar dişin ağızdaki yerine, kaybın büyüklüğüne ve kişiye göre değişir. Genel süreç hakkında diş muayenesi ve dolgu sayfamızdaki bilgiler yol gösterici olabilir.

Kompozit, reçine esaslı ve diş rengine yakın tonlarda üretilen bir dolgu malzemesidir. Halk arasında beyaz dolgu olarak anılır. Diş dokusuna bağlanabilmesi sayesinde daha az sağlam doku uzaklaştırılarak uygulanabilir; bu özelliği onu özellikle görünen bölgelerdeki dişlerde yaygın bir seçenek hâline getirmiştir.

Kompozitin bilinmesi gereken sınırları da vardır. Uygulama sırasında bölgenin kuru tutulması gerekir; tükürük kontrolünün zor olduğu durumlarda malzemenin dişe bağlanması olumsuz etkilenebilir. Yıllar içinde çay, kahve ve sigara gibi renklendirici etkenlere bağlı olarak yüzeyinde renk değişimi görülebilir, kenarlarında aşınma oluşabilir. Bunlar beklenen durumlardır ve düzenli kontrollerde değerlendirilir.

Amalgam; gümüş, kalay, bakır ve cıvanın belirli oranlarda birleşmesiyle elde edilen bir metal alaşımıdır. Diş hekimliğinde onlarca yıldır kullanılmaktadır. Çiğneme kuvvetlerine karşı dirençli olması ve nemin tam olarak denetlenemediği koşullarda da uygulanabilmesi, arka bölge dişlerinde uzun süre yaygın biçimde tercih edilmesini sağlamıştır. Buna karşılık metalik rengi nedeniyle görünen bölgelerde estetik bir seçenek değildir ve tutunması dişte belirli bir şekillendirme gerektirdiği için kompozite göre daha fazla doku uzaklaştırılmasını gerektirebilir.

Sertleşmiş amalgamın genel nüfus için güvenli kabul edildiği yönünde uzun yıllara dayanan bilimsel değerlendirmeler bulunmakla birlikte, cıva içeriği nedeniyle amalgam kullanımı dünya genelinde belirgin biçimde azalmaktadır. Bu eğilimin arkasındaki başlıca gerekçe, çevresel cıva yükünün azaltılmasına yönelik uluslararası hedeflerdir.

Kompozit ve amalgam dışında da diş hekimliğinde kullanılan malzemeler vardır ve her birinin farklı bir kullanım alanı bulunur.

• Cam iyonomer: Yapısından florür salabilen bir malzemedir. Süt dişlerinde, diş eti sınırına yakın kök yüzeylerinde ve geçici çözüm gereken durumlarda kullanılabilir. Çiğneme kuvvetlerine dayanıklılığı kompozite göre daha sınırlıdır.
• Kompomer: Kompozit ile cam iyonomerin özelliklerini birleştiren, çoğunlukla çocuk dişlerinde tercih edilen bir malzemedir.
• Porselen ve seramik dolgular: Doku kaybının klasik dolgu sınırlarını aştığı durumlarda, ölçü alınarak laboratuvarda hazırlanan parçalar dişe yapıştırılır. Daha geniş kayıplarda ise dişin tamamını saran kaplamalar gündeme gelebilir; bu tür restorasyonların bakımıyla ilgili bilgiler kaplama sonrası bakım yazımızda yer alıyor.

Dolgu malzemeleri arasında her koşulda geçerli bir sıralama yoktur; her birinin güçlü ve sınırlı yanları vardır. Seçimi belirleyen etkenler genellikle şunlardır:

• Dişin ağızdaki konumu ve çiğnemede üstlendiği yük
• Kaybedilen doku miktarı ve boşluğun diş eti sınırına uzaklığı
• Bölgenin işlem sırasında kuru tutulup tutulamayacağı
• Kişinin yaşı, gebelik durumu ve genel sağlık öyküsü
• Ağız bakımı alışkanlıkları ve çürük oluşma eğilimi
• Görünen bir bölge olup olmadığı

Bu etkenler birlikte değerlendirildiğinde aynı büyüklükteki iki çürük için farklı malzemeler uygun görülebilir. Karar, muayene ve gerektiğinde radyografik inceleme sonrasında hekim tarafından verilir ve seçilen malzemenin gerekçesi tedavi öncesinde anlatılır.

Hiçbir dolgu malzemesi sınırsız süre işlev görmez. Dolgunun ne kadar dayanacağı malzemeye olduğu kadar dişin konumuna, çiğneme alışkanlıklarına, diş sıkma eğilimine ve ağız bakımının düzenine bağlıdır; bu nedenle kişiden kişiye değişir. Yeni yapılan bir dolgunun ardından soğuk ve sıcağa karşı bir süre hassasiyet hissedilmesi olağandır ve genellikle giderek azalır. Hassasiyetin haftalar içinde geçmemesi, artması ya da çiğnerken belirgin bir rahatsızlık vermesi durumunda dolgunun değerlendirilmesi gerekir; diş hassasiyetinin nedenleri hakkındaki yazımız bu ayrımı yapmanıza yardımcı olabilir. Dolgu kenarlarında yeni çürük oluşumunu erken fark etmenin yolu düzenli kontrollerden geçer.İzmit Cedit'teki klinikte dolgu kararı, çürüğün yeri ve büyüklüğü muayenede görüldükten sonra kişiye göre veriliyor.