Dil Temizliği Neden Önemli? Dil Pası ve Ağız Sağlığı

Dilin üst yüzeyi düz değildir. Papilla adı verilen küçük çıkıntılarla kaplıdır ve bu çıkıntıların arasında sayısız girinti bulunur. Bu yapı tat almayı ve besinlerin ağız içinde taşınmasını sağlar; aynı zamanda ölü hücrelerin, besin artıklarının ve bakterilerin tutunabileceği geniş bir yüzey oluşturur.

Zamanla bu birikinti gözle görülür bir örtüye dönüşür. Halk arasında dil pası denen beyazımsı, sarımsı ya da gri tabaka budur. Örtü en çok dilin arka bölümünde toplanır; çünkü orası hem konuşurken ve yutkunurken damakla en az temas eden hem de fırçalarken en sık atlanan bölgedir. Dilin ön kısmının temiz görünmesi, arka kısmının da temiz olduğu anlamına gelmez.

Ağız kokusunun kimyası büyük ölçüde bilinir. Oksijensiz ortamda yaşayan bakteriler, tükürükteki ve besin artıklarındaki proteinleri parçalarken uçucu kükürtlü bileşikler üretir. Kokunun asıl kaynağı bu bileşiklerdir ve üretildikleri yer çoğu zaman dişler değil, dil sırtındaki örtüdür.

Bu nedenle dişlerini düzenli fırçalayan bir kişide bile koku sürebilir; temizlenmeyen bir yüzey ağızda kalmaya devam etmektedir. Kokunun diğer olası kaynaklarını ve ayrımını ağız kokusu yazımızda bulabilirsiniz.

Dil temizliğinin bu tabloya katkısı gerçektir, ancak sınırlıdır. Çalışmalar kükürtlü bileşiklerde ölçülebilir bir azalma bildirir; buna karşılık etki kısa sürelidir ve kanıtın düzeyi güçlü değildir. Yani dil temizliği tek başına bir çözüm değil, düzenli bakımın bir parçasıdır.

İki araç kullanılır: dil kazıyıcı ve diş fırçasının sırtındaki tırtıklı yüzey ya da kılların kendisi. Kazıyıcının örtüyü uzaklaştırmakta biraz daha verimli olduğunu bildiren çalışmalar vardır; aradaki fark, işlemin düzenli yapılıp yapılmadığının yanında küçük kalır.

Uygulama şöyledir: dil olabildiğince öne uzatılır, araç dilin arka bölümüne yerleştirilir ve arkadan öne doğru, tek yönde, hafif basınçla çekilir. Her çekişten sonra araç suyla durulanır ve işlem birkaç kez tekrarlanır. Günde bir kez, genellikle sabah yapılması yeterlidir.

Sık yapılan hata bastırmaktır. Sert basınç papillalara zarar verir; geçici tat bozukluğuna ve kanamaya yol açabilir. Öğürme refleksi zorlayıcıysa aracı biraz daha önden başlatıp her seferinde birkaç milimetre geriye ilerlemek, burundan yavaş nefes almak ve işlemi yemekten uzak bir saate almak işi kolaylaştırır. Dil temizliği, fırçalama ve diş arası temizliğinin yerine geçmez; onların üzerine eklenir.

Örtünün kalınlığı kişiden kişiye ve dönemden döneme değişir. Artıran başlıca etkenler şunlardır:

• Tükürüğün azalması: tükürük dili sürekli yıkayan doğal bir temizleyicidir. Azaldığında birikinti hızla kalınlaşır. Sıcak havada sıvı kaybına bağlı olarak da ortaya çıkabilen bu durumu ağız kuruluğu yazımızda ele aldık.
• Sigara ve diğer tütün ürünleri: hem dokuyu kurutur hem de örtüyü koyulaştırır.
• Yumuşak ve az çiğnenen beslenme: katı besinler dili mekanik olarak bir miktar temizler; püre kıvamında bir beslenme bu etkiyi ortadan kaldırır.
• Ağızdan nefes alma: burun tıkanıklığı ya da alerjiye bağlı olarak dil yüzeyi sürekli kurur.
• Bazı ilaçlar ve antibiyotik sonrası dönem: ağız florasının dengesi geçici olarak değişebilir.
• Bakım ihmali ve protez kullanımı: düzenli temizlenmeyen protezler ağız içindeki bakteri yükünü artırır.

Dil pasının çoğu, düzenli temizlikle geriler. Bazı bulgular ise temizlik konusu değildir ve muayene gerektirir:

• Kazımakla kalkmayan beyaz alan: silinip kalkan bir beyazlık ile yerinde duran, sınırları belirgin beyaz plak farklı tablolardır. Yerinden kalkmayan lezyonlar değerlendirilmelidir.
• İki haftadan uzun süren, iyileşmeyen yara, tek taraflı sertlik ya da kabarıklık: gecikmeden gösterilmelidir.
• Dilde sürekli yanma, kızarıklık ya da tat kaybı: kansızlık, vitamin eksikliği, ağız kuruluğu ve mantar enfeksiyonu gibi farklı nedenlerin ayrımı gerekir.

Sık karşılaşılan iki tablo ise genellikle iyi huyludur. Siyah kıllı dil, papillaların uzayıp renk tutmasıyla ortaya çıkar; sigara, bazı ağız çalkalama ürünleri ve antibiyotik kullanımı sonrasında görülebilir, nedeni ortadan kalkınca ve düzenli temizlikle geriler. Coğrafi dil ise dil yüzeyinde yer değiştiren, harita görünümlü kırmızı alanlarla seyreder; tedavi gerektirmez, sert kazımak fayda sağlamaz, aksine tahriş eder.

Dilin ve diş etlerinin durumu, İzmit Cedit'teki kliniğimizde yapılan rutin ağız içi kontrolün olağan parçasıdır; diş taşı temizliği gibi işlemler sırasında bu bölgeler de değerlendirilir. İletişim bilgilerimize sitemizden ulaşabilirsiniz.